|
|
*ZABYTKOWE WNĘTRZA KOŚCIOŁA KLASZTORNEGO*
Do kościoła franciszkanów wchodzimy
przez wybudowane wraz z krużgankami w latach 1745-47 trójarkadowe wejście. Na osi
filarów arkad, na ozdobnych postumentach umieszczono po lewej stronie rzeźbę
założyciela zakonu franciszkańskiego św. Franciszka z Asyżu a po prawej – św.
Antoniego z Padwy z Dzieciątkiem Jezus na lewym ramieniu. W górnej części ściany
znajdują się nisze, w których umieszczono kamienne rzeźby świętych: św. Jana
Nepomucena, w środku św. Józefa – patrona kościoła i św. Rocha-patrona od
ludzkich nieszczęść i chorób.
Wnętrze zabytkowej świątyni
Kierując się na lewo od wejścia,
wchodzimy do ciemnej kruchty. Na prawo znajduje się kaplica Krzyża św., a w
głębi kruchty widzimy umieszczoną w 1949 r., w niszy figurę św. Antoniego z
Padwy. Na prawo znajduje się wejście do kościoła, zamknięte ozdobną żelazną
kratą z XVII w., oraz drzwiami klepkowymi ze starymi okuciami. Zatrzymujemy się
na chwilę, by z perspektywy poddać się działaniu wspaniałego złoto-białego,
wypełnionego ciepłym blaskiem wnętrza świątyni. Całe niezwykle bogate,
barokowo-rokokowe wyposażenie, freski na ścianach i sklepieniu, delikatny zapach
kadzidła, świec i kwiatów zdają się głosić „chwałę na wysokości Bogu”. Mamy
przed sobą jeden z najpiękniejszych Wielkopolsce – kościół franciszkański.
Dobrze jest przyjść tu, kiedy nie ma ludzi, jest cicho, modlitewnie, kiedy
piękno i bogactwo baroku, sprzyja radosnemu wielbieniu Boga w ciszy i spokoju.
Zwiedzanie rozpoczniemy od nawy głównej i będziemy się kierować ku prezbiterium.
Wnętrze kościoła nakryte zostało sklepieniem
kolebkowym z lunetami. Nawa główna jest czteroprzęsłowe, o ścianach
bocznych opiętych
pilastrami hermowymi, które wspierają się na cokołach. Prezbiterium jest
trójprzęsłowe. Ściany nawy jak również
prezbiterium maja uproszczone belkowanie z wydatnym górnym gzymsem, który obiega
dookoła całe wnętrze. Łuk tęczowy oddzielający prezbiterium od nawy jest zamknięty
półkoliście z gzymsowaniem u podstawy łuku. W ścianach umieszczono okna
podzielone na dwie strefy, górną i dolną. W górnej strefie okna mają
kształt owalny. Natomiast w dolnej okna są podłużne , zamknięte półkoliście
o krzyżujących się laskowaniach, które tworzą podziały ostrołukowe. Na
skrzyżowaniu owych laskowań umieszczono rzeźbione główki aniołków.
Prawa
strona nawy głównej
Przy
ścianie pod chórem muzycznym umieszczony jest konfesjonał pochodzący z XVIII w.
Taki sam znajduje się po przeciwnej stronie. Uwagę naszą przyciągają epitafia i
portrety trumienne. Pierwszy to portret trumienny zmarłego w 1797 r., w wieku 81
lat dziedzica Dryżyny, kasztelana poznańskiego i dobrodzieja klasztoru, Rafała
Gurowskiego. Obok znajduje się jego epitafium z blaszaną tablicą inskrypcyjną, z
wierszowaną inskrypcją w języku polskim. Tablica ta jest ujęta w bogate
obramowanie stiukowe. Za konsolą u podstawy widzimy herb szlachecki Wczele i dwa
aniołki wokół globu ziemskiego, oraz w zwieńczeniu rzeźbę personifikującą czas.
Obok portret zmarłej córki Rafała Gurowskiego - Rozalii Gurowskiej. Według
opinii prof. dra Stanisława Lorentza, jest to jeden z najpiękniejszych polskich
portretów trumiennych. W 1974 roku był on jednym z eksponatów wielkiej wystawy
sztuki polskiej w Zürychu, Rzymie
i Mediolanie. Pod tym portretem znajduje się także blaszana tablica inskrypcyjna
w ozdobnej metalowej ramie, a na niej wierszowana inskrypcja w języku polskim
Obie tablice przez lata zaborów były żywym
świadectwem dawnej przynależności Wschowy i Ziemi Wschowskiej do
Rzeczpospolitej. Pierwszym napotkanym po prawej stronie nawy jest
wybudowany w 1789 r., ołtarz św. Franciszka. Ten i pozostałe ołtarze boczne są
dziełem rawickiego snycerza Antoniego Szulca. W ołtarzu widzimy obraz św.
Franciszka z Asyżu, wpatrzonego w trzymany w lewej ręce krucyfiks, na jego
prawej dłoni widoczne są stygmaty, czyli cudownie otrzymane na Alwernii rany
Męki Pańskiej. Obok stoi symbolizujący Chrystusa baranek. Przy kolumnach
umieszczono rzeźby: z prawej św. Ludwika Anjou, franciszkanina i biskupa (+1297)
i z lewej, doktora kościoła i kardynała, św. Bonawentury (+1274). Wyżej
dostrzegamy figury czterech aniołów, trzymających w rękach atrybuty odnoszące
się do św. Franciszka z Asyżu: u dołu - rozwinięty dokument z odpustem
Porcjunkuli (pierwszy od lewej) oraz makietę szczególnie umiłowanego przez
św. Franciszka kościółka Matki Bożej Anielskiej - kolebki Zakonu (Porcjunkula),
u góry - krzyż, mówiący Franciszkowi o miłości Boga do człowieka i trupią
czaszkę - symbol przemijalności i śmierci. Na środku, wśród promieni można
dostrzec ozdobny monogram "SF": święty Franciszek. Obok przyciąga nasz
wzrok pięknie i bogato zdobiona dekoracją akantowa ambona z 1712 r. Nad wejściem
w barokowym obramowaniu została umieszczona gołębica - symbol Ducha św.
Baldachim nad amboną wieńczy św. Paweł z otwartą księgą w jednej ręce i
obnażonym mieczem w drugiej. Kilka kroków dalej widzimy ołtarz, poświęcony
patronowi kościoła św. Józefowi. Został on zbudowany w 1795 r. Na obrazie,
przedstawiającym św. Józefa z Dzieciątkiem, widoczna jest drewniana, posrebrzana
sukienka. Obok dwie rzeźby aniołków, z których jeden trzyma symboliczne
narzędzia ciesielskie (św. Józef był cieślą), a drugi serce. Ostatnim po prawej
stronie jest ołtarz św. Antoniego. Do 1949 r., znajdował się tu ołtarz św. Anny.
Przeniesienie na to miejsce ołtarza św. Antoniego było podyktowane racjami
duszpasterskimi. Obraz w ołtarzu przedstawia postać św. Antoniego padewskiego
klęczącego przed trzymanym na kolanach Maryi Dzieciątkiem Jezus. Gdy opuścimy
ten obraz, to pod nim znajduje się drugi, przedstawiający Świętego,
trzymającego na lewej ręce Dziecię Jezus, a w prawej lilię symbol czystości. W
tle przedstawione są dwa najsłynniejsze cuda: po lewej - kazanie do ryb w
Rimini (kiedy ludzie nie chcieli słuchać kazań, uczyniły to bezrozumne
zwierzęta), po prawej - mulica klękająca przed Najświętszym Sakramentem: nawet
zwierzę w przeciwieństwie do wątpiących ludzi zdobyło się na uczczenie Jezusa
obecnego w Eucharystii. Obok stoją rzeźby najsłynniejszych świętych surowszej
gałęzi franciszkanów, zwanych w Polsce przez lud Bernardynami: z krzyżem - św.
Jan Kapistran (+1456) i z monogramem imienia Jezus - św. Bernardyn ze Sieny
(+1444). Wyżej figury czterech aniołów trzymających w rękach różne symbole. W
środku pośród promieni nakładają się na siebie litery monogramu "SA" - św.
Antoni.
Prezbiterium
Opuszczamy nawę główną by przyjrzeć się prezbiterium. Główny ołtarz z 1746 r.,
wybudowany w stylu późnego rokoka jest wklęsły, ujęty w pary pilastrów i kolumn,
pomiędzy którymi umieszczono rzeźby aniołów trzymających narzędzia "Męki
Pańskiej" - włócznię i trzcinę z gąbką nasyconą octem. Wykonany w 1746 roku
obraz przedstawiający Zdjęcie z krzyża, to dzieło wykonawcy polichromii kościoła
br. Walentego Żebrowskiego. W zwieńczeniu ołtarza umieszczono rzeźby
przedstawiające zaślubiny Józefa z Maryją. Na sarkofagowej mensie ołtarzowej -
tabernakulum z dwiema rzeźbami pochylających się przed Najświętszym sakramentem
aniołów. Z ołtarzem harmonizują ustawione przy bocznych ścianach prezbiterium
stalle - miejsce codziennej modlitwy dawnych pokoleń zakonników,
gromadzących się tu na wspólne odmawianie brewiarza. W narożnikach umieszczono
wkomponowane w całość konfesjonały. Ozdobą są girlandy kwiatów, kosze z kwiatami
oraz cztery anioły podtrzymujące kartusze. Na stallach stoją rzeźby: Mojżesza z
tablicami 10 przykazań i zawieszonym na wysokim palu wężem (po lewej) oraz
Abrahama składającego ofiarę ze swego syna ( po prawej). Po prawej stronie
wysoko na ścianie, wisi wielkich rozmiarów obraz, pochodzący z połowy XVII wieku
a przedstawiający Jezusa stojącego przed Sanhedrynem. Na ozdobnej ramie widać
dwa malowidła z wyobrażeniem niezidentyfikowanej pary świętych.
Lewa
strona nawy głównej
Zwiedzanie rozpoczynamy od ołtarza Niepokalanego Poczęcia NMP wybudowanego w
1793 r. Za odsłanianym obrazem ołtarzowym Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej,
patronki zakonu franciszkańskiego, we wnęce znajduje się drugi obraz Matki Bożej
Pocieszenia, umieszczony tu w 1960 roku, dzięki staraniom ówczesnego definitora
o. Alojzego Jańskiego. Pierwotnie znajdował się w południowej narożnej kaplicy
krużganków. Pierwsze nabożeństwo przy odsłoniętym obrazie zostało
odprawione 1 maja 1960 roku. Odtąd obraz cieszy się szczególną czcią wiernych, a
nawet przez niektórych jest określany jako obraz "Matki Bożej Wschowskiej". Obok
znajdują się rzeźby - prawdopodobnie Abrahama i Izajasza (lub też Joachima i
Józefa, jak podają niektóre opisy), a wyżej czterej aniołowie trzymający
odnoszące się do Maryi, atrybuty. Wśród promieni dostrzegamy ozdobne inicjały
imienia Maryi. Na ścianie pod oknem widoczne jest kamienne epitafium Filipa
Walentego Hoffmana (+1754), miejscowego proboszcza, z płasko rzeźbioną postacią
klęczącego zmarłego przed krucyfiksem na tle zasłony. Następnym jest wybudowany
w 1795 r., ołtarz poświęcony św. Janowi Nepomucenowi (+1393), męczennikowi z
Pragi, cenionemu opiekunowi mostów i orędownikowi w czasie powodzi,
kanonizowanemu w 1729 r. Stojący po jednej stronie obrazu trzyma krzyż, a drugi
nawiązujący do faktu uwięzienia Świętego łańcuch i klucze oznaczające
zachowanie tajemnicy spowiedzi. Zaraz za ołtarzem, na ścianie widzimy
późnorenesansowy, czarny marmurowy nagrobek fundatora kościoła, Mikołaja
Tarnowieckiego (+1640). Żółta alabastrowa postać zmarłego klęczy przed
krucyfiksem. Dwie kolumny dźwigają belkowanie, ponad którym znajduje się w
obramowaniu kartuszowym tablica inskrypcyjna. W pobliżu jest też kamienne
epitafium z obramieniem rokokowy i herbem Wczele, zamarłej w 1761 r., Jadwigi Gurowskiej. Znajdujemy się przed ołtarzem
św. Anny, dawniej św. Antoniego, wybudowanym w 1789 r. W ołtarzu obraz św. Anny
Samotrzeciej, przedstawiający św. Annę, trzymającą na rękach dzieci: swoją córkę
Maryję i wnuka Jezusa Chrystusa. Określenie "samotrzecia", tradycyjnie
przypisuje się miejscu, Świętej Anny w historii zbawienia: sama jest trzecia po
Chrystusie i Maryi. Obok obrazu rzeźby króla Dawida (z harfa) i Aarona - z
kadzidłem. Wyżej są czterej aniołowie trzymający atrybuty odnoszące się do
przedstawionych na obrazie postaci. Pośród promieni widnieją inicjały "SA" -
Święta Anna. na ścianie za ołtarzem widzimy epitafium Ludwiki Gurowskiej
(+1770): blaszany kartusz jest ujęty w stiukowe obramienie z aniołkami i
zwieńczony szkieletem ludzkim trzymającym księgę. Przy nim po bokach portret trumienny
zmarłej oraz herb szlachecki Habdank. Obok znajduje się drugie marmurowe epitafium, ze stiukowym kartuszem i
herbem Wczele , zmarłego dziecka - Weroniki Gurowskiej (+1783).
Ściana zachodnia nad wejściem
głównym
Skierujmy nasze oczy na znajdujący się
w tym miejscu chór organowy, nadwieszony na czterech ozdobnych konsolach, z
parapetem wykreślonym linią falistą, wysunięty ku przodowi, ozdobiony rokokowymi
ornamentami. Obecne organy pochodzą z 1752 r. Wykonany w 1766 r., prospekt
organowy oparty jest na dwóch atlasach z umieszczoną pośrodku rzeźbą trąbiącego
anioła z herbem miasta Wschowy na proporcu oraz grupą siedmiu muzykujących
aniołów. Całości wyposażenia kościoła dopełniają
intarsjowane ławki dla wiernych ustawione w nawie a pochodzące z 1745 roku.
Kolekcja zdjęć zabytkowego wnętrza światyni
|
| |